shkruan: Oso Ferizi
Kosova dhe mërgata nuk kanë nevojë të garojnë për merita, por të kujtojnë se liria, shtetformimi dhe mbijetesa kombëtare ishin rezultat i një përpjekjeje të përbashkët.
- Kosova nuk do të çlirohej dhe nuk do të ndërtohej pa bashkëveprimin e njerëzve brenda vendit dhe mërgatës. Secila palë kishte rol të pazëvendësueshëm.
- Veprimtarët në Kosovë jetuan nën rrezik të vazhdueshëm, të ekspozuar ndaj represionit, burgosjeve, largimeve nga puna, kërcënimeve dhe dhunës sistematike serbe.
- Mërgata mbajti barrën financiare, protesta,diplomatike dhe organizative, duke mbështetur rezistencën, familjet në Kosovë dhe çështjen kombëtare në arenën ndërkombëtare.
- Dallimi nuk ishte te patriotizmi, por te natyra e sakrificës. Në Kosovë rrezikohej liria dhe jeta; në mërgatë sakrifikoheshin familja, identiteti dhe mirëqenia personale.
- Fëmijët e mërgatës shpesh u rritën larg prindërve, ndërsa prindërit punonin pa pushim për të mbështetur familjet dhe atdheun dhe koha e vikendeve në aktivitet.
- Gara për merita historike është e padrejtë dhe jo racionale. Sakrificat nuk maten me peshore dhe nuk krahasohen si konkurrencë.
- Protagonizmi dhe deklaratat “ne kemi bërë më shumë” krijojnë ndarje, duke zbehur kontributin e përbashkët që solli lirinë dhe shtetin.
- Sot po shfaqet një diskurs shqetësues i përbuzjes dhe paragjykimeve nga të dy anët, gjë që po krijon distancë emocionale mes Kosovës dhe mërgatës.
- Mërgata shpesh kujtohet vetëm gjatë fushatave zgjedhore, ndërsa mungojnë politika serioze për ruajtjen e lidhjeve afatgjata.
- Nuk ka investim të mjaftueshëm në gjuhë, kulturë dhe arsim për brezat e rinj të diasporës, duke rritur rrezikun e asimilimit të shpejt.
- Shumë mërgimtarë ndihen të nënvlerësuar, jo si pjesë strategjike e kombit, por vetëm si votues ose burim remitancash.
- Mërgata vazhdon të jetë e papërfaqësuar në vendimmarrjen politike dhe institucionale. Megjithëse kontribuon në ekonomi, zhvillim dhe përfaqësim ndërkombëtar të Kosovës, ajo nuk ka një përfaqësim të drejtpërdrejtë dhe proporcional në qeveri, parlament dhe mekanizma të tjerë të rëndësishëm shtetërorë.
- Asimilimi i mërgatës është një sfidë reale kombëtare, jo vetëm problem individual i familjeve në diasporë.
- Respekti dhe mirënjohja reciproke janë themeli i unitetit kombëtar. As Kosova nuk duhet të nënvlerësojë mërgatën, as mërgata të minimizojë sakrificat e atyre që jetuan në Kosovë.
- Pyetja nuk duhet të jetë “kush dha më shumë?”, por “si ta ruajmë këtë lidhje për brezat që vijnë?”.
- Historia e Kosovës është histori e një sakrifice të përbashkët, ku secili kontribuoi sipas rrethanave dhe mundësive që kishte.
Mërgata dhe Kosova nuk janë dy realitete të ndara. Janë dy pjesë të së njëjtës histori, të së njëjtës sakrificë dhe të së njëjtit komb. Kur njëra palë nënvlerëson tjetrën, humbim të gjithë.
Oso Ferizi,
30.05.2025
